Cảm biến áp suất lốp và cảm biến đỗ xe khác nhau thế nào?

Nhiều chủ xe mới nghe “lắp cảm biến cho xe” thường không chắc người bán đang nói tới cảm biến áp suất lốp hay cảm biến đỗ xe (còn gọi là cảm biến lùi, sensor đỗ xe). Hai thiết bị đều có chữ “cảm biến”, đều phát cảnh báo bằng âm thanh hoặc màn hình, nhưng đo hai thứ hoàn toàn khác nhau, hoạt động ở hai tình huống khác nhau và không thay thế được cho nhau. Bài viết này giải thích ngắn gọn từng loại, so sánh bằng bảng và giúp bạn quyết định nên lắp loại nào trước.

Cảm biến áp suất lốp (TPMS) dùng để làm gì?

Cảm biến áp suất lốp, viết tắt TPMS (Tire Pressure Monitoring System), là hệ thống theo dõi tình trạng hơi trong bốn bánh xe. Nhiệm vụ của nó là phát hiện lốp non hơi, xì hơi chậm hoặc quá nhiệt để cảnh báo tài xế trong lúc xe đang chạy, trước khi lốp hỏng nặng hoặc gây mất lái.

Có hai cách TPMS nhận biết áp suất lốp:

• TPMS trực tiếp (direct): mỗi bánh có một cảm biến riêng, đo áp suất (thường kèm nhiệt độ) rồi phát sóng vô tuyến về bộ thu. Trên xe trang bị sẵn từ hãng, cảm biến thường gắn liền chân van bên trong mâm. Theo tài liệu kỹ thuật, các cảm biến này thường dùng tần số khoảng 315 MHz hoặc 433/434 MHz tùy thị trường và hãng xe.
• TPMS gián tiếp (indirect): không có cảm biến trong lốp. Hệ thống dùng cảm biến tốc độ bánh xe của ABS để so sánh tốc độ quay giữa các bánh; lốp non hơi có đường kính lăn nhỏ hơn nên quay nhanh hơn một chút. Các hệ thống mới còn phân tích dao động cộng hưởng của lốp. Loại này cần hiệu chuẩn lại sau khi bơm lốp, đảo lốp hoặc thay lốp.

Với xe chưa có TPMS từ nhà máy, phụ kiện lắp thêm phổ biến tại Việt Nam có hai dạng: van ngoài (cảm biến vặn thay nắp chụp van, tự lắp được trong vài phút) và van trong (cảm biến thay chân van, phải tháo lốp khỏi mâm, cần tiệm lốp lắp). Màn hình hiển thị có thể là màn rời cắm tẩu sạc, màn năng lượng mặt trời đặt trên taplo, hoặc kết nối màn hình Android, ứng dụng điện thoại.

Lợi ích thực tế của TPMS là giúp bạn phát hiện sớm lốp xì hơi chậm do đinh, vá cũ hở hoặc van rò, những lỗi khó nhận ra bằng mắt cho tới khi lốp đã quá non. Lốp đủ hơi cũng giúp xe bám đường ổn định hơn, mòn gai đều hơn và hạn chế tốn nhiên liệu. Tuy vậy, TPMS chỉ là công cụ cảnh báo; bạn vẫn nên tự kiểm tra lốp định kỳ theo hướng dẫn trong bài cách kiểm tra và bảo dưỡng lốp xe ô tô tại nhà.

Cảm biến đỗ xe (cảm biến lùi) hoạt động ra sao?

Cảm biến đỗ xe là hệ thống đo khoảng cách từ thân xe tới vật cản khi bạn lùi, tiến vào chỗ đỗ hoặc đi chậm trong hầm, ngõ hẹp. Nó chỉ phát huy tác dụng ở tốc độ rất thấp, thường tự bật khi vào số lùi.

Phần lớn cảm biến đỗ xe trên thị trường là loại siêu âm. Mỗi “mắt” cảm biến là một màng gốm áp điện vừa phát vừa nhận: nó phát xung âm thanh tần số cao (khoảng 40 kHz, tai người không nghe được), sau đó lắng nghe tiếng dội lại. Bộ xử lý tính khoảng cách dựa trên thời gian sóng đi và về, rồi phát tiếng bíp nhanh dần hoặc hiển thị vạch màu khi xe tiến gần vật cản.

Bộ cảm biến lắp thêm thường có 4 mắt cho cản sau, hoặc 6–8 mắt khi lắp cả cản trước. Ngoài loại siêu âm còn có loại điện từ (dán dải ăng-ten bên trong cản, không cần khoan lỗ), phát hiện vật thể khi xe đang di chuyển chậm. Ưu nhược của từng loại, cách chọn số mắt và cách lắp được phân tích kỹ trong bài cảm biến lùi (sensor đỗ xe) loại nào chính xác, dễ lắp.

Điểm cần nhớ: cảm biến siêu âm có giới hạn. Vật mảnh như cọc sắt nhỏ, dây xích, vật thấp sát mặt đất hoặc bề mặt xiên có thể phản xạ sóng kém. Bùn đất, nước mưa đọng trên mắt cảm biến hay vị trí khoan lệch khi lắp thêm cũng làm kết quả kém chính xác. Vì vậy cảm biến đỗ xe là công cụ hỗ trợ, không thay thế việc quan sát gương và ngoái lại nhìn.

Bảng so sánh nhanh hai loại cảm biến

Nhìn bảng có thể thấy hai thiết bị bổ trợ nhau: một cái bảo vệ bạn khi xe chạy nhanh, một cái bảo vệ thân xe và người xung quanh khi xe chạy chậm.

Vì sao nhiều người hay nhầm hai loại cảm biến này?

Có vài lý do khiến người mua phụ kiện dễ lẫn lộn:

• Tên gọi chung chung. Trên sàn thương mại điện tử và trong lời tư vấn ở tiệm, cả hai thường được gọi tắt là “cảm biến cho xe”, “sensor ô tô”. Nếu bạn chỉ hỏi “lắp cảm biến bao nhiêu tiền”, người bán có thể hiểu theo ý họ.
• Cùng hiển thị trên màn hình. Nhiều màn hình Android lắp thêm tích hợp cả camera lùi, cảm biến đỗ xe và hiển thị TPMS. Người dùng thấy các con số và cảnh báo trên cùng một màn nên nghĩ đó là một hệ thống.
• Cùng nằm trong gói “an toàn”. Đại lý và cửa hàng hay chào gói phụ kiện gồm camera hành trình, camera lùi, cảm biến lùi, cảm biến áp suất lốp. Gói càng nhiều món, người mua càng ít khi hỏi kỹ từng món làm gì.
• Đèn báo trên taplo. Xe có TPMS gián tiếp sáng đèn hình móng ngựa có dấu chấm than; nhiều người lần đầu thấy đèn này tưởng là báo lỗi cảm biến lùi hoặc lỗi phanh.

Cách tránh nhầm đơn giản: hỏi lại người bán thiết bị đó “đo cái gì” và “báo khi nào”. Nếu câu trả lời là “báo khi lốp non hơi” thì đó là TPMS; nếu là “kêu bíp khi lùi gần tường” thì đó là cảm biến đỗ xe.

Xe chưa có cả hai, nên lắp loại nào trước?

Không có câu trả lời chung cho mọi người, vì còn tùy cách bạn dùng xe. Có thể tham khảo cách ưu tiên sau:

Nên ưu tiên TPMS nếu:

• Bạn thường đi đường dài, cao tốc, chở cả gia đình đi chơi xa. Ở tốc độ cao, lốp non hơi nóng lên nhanh và rủi ro lớn hơn nhiều so với một vết xước cản.
• Xe hay để ngoài trời, chạy đường công trình, dễ dính đinh.
• Bạn ít có thói quen tự kiểm tra áp suất lốp hàng tuần.

Nên ưu tiên cảm biến đỗ xe nếu:

• Bạn chủ yếu đi trong phố, gửi xe hầm chung cư, ngõ nhỏ, chỗ đỗ chật.
• Xe dài (sedan hạng C trở lên, SUV 7 chỗ) hoặc tầm nhìn phía sau hạn chế.
• Bạn là người mới lái, chưa quen ước lượng khoảng cách bằng gương.

Nếu ngân sách cho phép, lắp cả hai là hợp lý vì chi phí mỗi món ở phân khúc phổ thông không quá cao so với chi phí sửa cản hay thay lốp. Xe đã có camera lùi vẫn nên cân nhắc thêm cảm biến đỗ xe, vì camera cho hình ảnh còn cảm biến cho cảnh báo âm thanh, giúp bạn không phải nhìn màn hình liên tục.

Trước khi mua, hãy kiểm tra xe đã có sẵn tính năng nào. Nhiều mẫu xe phổ thông đời mới có TPMS gián tiếp hoặc cảm biến lùi từ nhà máy nhưng chủ xe không biết. Sách hướng dẫn sử dụng và danh sách trang bị của đại lý là nơi xác nhận chính xác nhất.

Lưu ý khi lắp thêm và sử dụng hằng ngày

Với cảm biến áp suất lốp:

• Cài đúng mức áp suất khuyến nghị in trên tem cửa xe phía người lái hoặc trong sách hướng dẫn, không đặt theo cảm tính.
• Loại van ngoài cần siết vừa tay và kiểm tra rò hơi bằng nước xà phòng sau khi lắp. Ở bãi xe công cộng, cảm biến van ngoài có thể bị tháo mất; một số bộ có khóa chống trộm đi kèm.
• Loại van trong nên lắp tại tiệm lốp có kinh nghiệm, cân bằng động lại bánh xe sau khi lắp.
• Cảm biến dùng pin, tuổi thọ pin thay đổi theo loại và cách dùng (tham khảo thông số nhà sản xuất). Khi một bánh mất tín hiệu, hãy kiểm tra pin trước khi nghĩ đến lỗi bộ thu.
• Sau khi đảo lốp, cần ghép lại vị trí cảm biến theo hướng dẫn của bộ thiết bị để màn hình báo đúng bánh.

Với cảm biến đỗ xe:

• Vị trí khoan và góc mắt cảm biến ảnh hưởng trực tiếp tới độ chính xác, nên chọn thợ có kinh nghiệm và yêu cầu thử với vật cản thật sau khi lắp.
• Chọn mắt cảm biến cùng màu sơn xe hoặc sơn lại cho thẩm mỹ, nhưng không sơn quá dày lên bề mặt mắt.
• Thường xuyên lau sạch bùn đất, đặc biệt mùa mưa; cảm biến kêu liên tục khi không có vật cản thường là do bẩn hoặc nước đọng.
• Luôn kết hợp quan sát gương, camera và ngoái nhìn, nhất là khu vực có trẻ em chơi.

Cả hai thiết bị đều có điện tiêu thụ nhỏ, nhưng dây nguồn nên đấu qua cầu chì đúng định mức và theo hướng dẫn của nhà sản xuất để không ảnh hưởng hệ thống điện xe. Nếu xe còn bảo hành, hãy hỏi đại lý về chính sách khi lắp phụ kiện can thiệp vào hệ thống điện.

Câu hỏi thường gặp

Cảm biến áp suất lốp có giúp đỗ xe được không?

Không. Cảm biến áp suất lốp chỉ đo áp suất và nhiệt độ trong lốp, không đo khoảng cách tới vật cản. Muốn được cảnh báo khi lùi, đỗ xe, bạn cần cảm biến đỗ xe (cảm biến lùi) hoặc camera lùi.

Xe đã có camera lùi thì có cần cảm biến áp suất lốp không?

Có, nếu bạn muốn theo dõi tình trạng lốp. Camera lùi chỉ hỗ trợ quan sát phía sau khi lùi, hoàn toàn không biết lốp non hay đủ hơi. Hai thiết bị phục vụ hai mục đích khác nhau.

Đèn báo hình móng ngựa có dấu chấm than trên taplo là báo gì?

Đó thường là đèn cảnh báo áp suất lốp của hệ thống TPMS. Khi đèn sáng, hãy giảm tốc, dừng ở nơi an toàn và kiểm tra áp suất cả bốn lốp. Nếu lốp đủ hơi mà đèn vẫn sáng, có thể hệ thống cần hiệu chuẩn lại hoặc cảm biến gặp lỗi; hãy tham khảo sách hướng dẫn hoặc mang xe đến xưởng dịch vụ.

Kết luận

Cảm biến áp suất lốp và cảm biến đỗ xe giải quyết hai rủi ro khác nhau: TPMS cảnh báo lốp non hơi, quá nhiệt khi xe đang chạy, còn cảm biến đỗ xe cảnh báo vật cản khi lùi và đỗ ở tốc độ thấp. Hai thiết bị không thay thế được nhau mà bổ trợ cho nhau. Nếu phải chọn một, người hay đi đường dài nên ưu tiên TPMS, người chủ yếu đi phố và đỗ chật nên ưu tiên cảm biến đỗ xe. Muốn tìm hiểu sâu hơn về TPMS, bạn có thể đọc thêm bài cảm biến áp suất lốp – trang bị nhỏ, hiệu quả lớn.