Chống say xe cho trẻ em, người già khi về quê ăn Tết: cách làm và phụ kiện hữu ích

Với nhiều gia đình, chuyến về quê ăn Tết bằng ô tô là hành trình dài nhất trong năm, và say xe là nỗi lo thường trực của trẻ nhỏ, ông bà. Say xe không nguy hiểm trong đa số trường hợp, nhưng có thể làm cả chuyến đi mệt mỏi. Tin tốt là có nhiều cách đơn giản để giảm say xe, từ cách chọn chỗ ngồi, giữ không khí trong xe đến lịch nghỉ hợp lý. Bài viết tổng hợp các biện pháp được khuyến nghị phổ biến và những phụ kiện thật sự hữu ích, kèm lưu ý an toàn cho trẻ em và người lớn tuổi.

Vì sao trẻ em và người già dễ say xe?

Say xe xảy ra khi não nhận tín hiệu không khớp nhau: tai trong cảm nhận xe đang chuyển động, rung lắc, trong khi mắt (nhất là khi nhìn điện thoại, đọc sách) lại thấy mọi thứ đứng yên. Sự “lệch pha” này gây chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, đau đầu.

• Trẻ em (đặc biệt độ tuổi mẫu giáo, tiểu học) thường nhạy cảm hơn, lại ngồi thấp ở hàng ghế sau nên khó nhìn ra đường phía trước.
• Người lớn tuổi có thể nhạy cảm với mùi, nhiệt độ, rung lắc và dễ mệt hơn trên chặng dài; một số người đang dùng thuốc điều trị bệnh nền cần thận trọng hơn khi dùng thêm thuốc chống say.
• Yếu tố trong xe làm tình trạng nặng hơn: mùi nồng (nước hoa xe, mùi xăng, mùi đồ ăn), xe bí, nóng, lái xe phanh gấp, tăng tốc giật cục.

Một số yếu tố mùi trong xe gây khó chịu, say xe được phân tích thêm trong bài vì sao ô tô thường có mùi gây say xe.

Cách giảm say xe được khuyến nghị phổ biến

Theo hướng dẫn của NHS (hệ thống y tế công Anh), để giảm say xe khi đi ô tô nên:

• Nhìn thẳng về phía trước vào một điểm cố định, ví dụ đường chân trời.
• Hít thở không khí trong lành, chẳng hạn hé cửa kính.
• Không đọc sách, xem phim hay dùng thiết bị điện tử trên xe.
• Không nhìn các vật đang chuyển động như xe cộ chạy qua.
• Với trẻ em, đánh lạc hướng bằng trò chuyện, nghe nhạc, hát cùng nhau.

NHS cũng khuyên ngồi ghế trước để giảm say xe. Tuy nhiên, với trẻ dưới 10 tuổi và cao dưới 1,35 m, theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, trẻ không được ngồi cùng hàng ghế với người lái (trừ xe chỉ có một hàng ghế) và cần dùng thiết bị an toàn phù hợp. Vì vậy, với trẻ nhỏ, hãy cho trẻ ngồi ghế an toàn ở hàng ghế sau, vị trí giữa (nếu ghế cho phép lắp an toàn ở đó) để dễ nhìn thẳng ra kính trước, thay vì nhìn ngang ra cửa sổ.

Người lớn tuổi dễ say xe có thể ngồi ghế phụ phía trước, chỉnh tựa lưng hơi ngả, thắt dây an toàn đúng cách.

Chuẩn bị trước chuyến đi và trong lúc đi

Trước khi đi:

• Ngủ đủ giấc đêm trước; mệt mỏi làm say xe nặng hơn.
• Ăn nhẹ trước khi đi khoảng một đến hai tiếng; tránh đi khi quá no hoặc quá đói, tránh đồ nhiều dầu mỡ.
• Vệ sinh, khử mùi xe từ vài ngày trước: hút bụi, giặt thảm, lau nội thất, tránh để mùi ẩm mốc; xem thêm cách khử mùi ẩm mốc trong xe hơi.
• Chọn giờ xuất phát hợp lý: đi sớm hoặc tránh giờ cao điểm để giảm cảnh tắc đường dừng – chạy liên tục, vốn dễ gây say xe; với trẻ nhỏ, có thể khởi hành vào giờ trẻ thường ngủ để trẻ ngủ được một phần chặng đường.
• Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ nếu muốn dùng thuốc chống say, đặc biệt với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người lớn tuổi đang dùng thuốc khác. Không tự ý dùng thuốc của người lớn cho trẻ em.

Trong lúc đi:

• Lái xe êm: tăng tốc, phanh, vào cua nhẹ nhàng; hạn chế chuyển làn liên tục.
• Giữ xe mát, thoáng: nhiệt độ vừa phải, thỉnh thoảng hé cửa kính cho không khí lưu thông (khi an toàn), không để xe quá bí.
• Hạn chế mùi nồng: tắt bớt nước hoa xe, tránh ăn đồ có mùi mạnh trong xe.
• Nghỉ giữa chặng: dừng ở trạm dừng nghỉ để cả nhà đi lại, hít thở không khí ngoài trời; khuyến cáo phổ biến là nghỉ khoảng 15 phút sau mỗi 2 giờ lái.
• Uống từng ngụm nước nhỏ, ăn nhẹ bánh quy khô nếu thấy đói.
• Khi bắt đầu thấy khó chịu: nhìn ra xa phía trước, hít thở chậm, nếu có thể hãy dừng xe ở nơi an toàn cho người say xe xuống nghỉ.

Phụ kiện chống say xe nào thực sự hữu ích?

Không có phụ kiện nào “chữa khỏi” say xe; chúng chỉ giúp giảm khó chịu và xử lý nhanh khi có sự cố. Biện pháp hiệu quả nhất vẫn là chỗ ngồi đúng, không khí trong xe dễ chịu, lái xe êm và nghỉ ngơi hợp lý. Nếu bạn đang chuẩn bị cho chuyến về quê, đừng quên kiểm tra kỹ thuật xe theo bài kiểm tra xe trước khi về quê ăn Tết.

Khi nào cần dừng xe và hỏi ý kiến y tế?

Say xe thông thường sẽ dịu đi khi dừng xe, nghỉ ngơi. Tuy nhiên, hãy dừng xe và tìm hỗ trợ y tế nếu người đi cùng, nhất là trẻ nhỏ và người lớn tuổi, có dấu hiệu bất thường như nôn nhiều không ngừng, có dấu hiệu mất nước (môi khô, rất mệt, ít đi tiểu), đau đầu dữ dội, khó thở, đau ngực, lơ mơ, hoặc các triệu chứng khác hẳn những lần say xe trước. Người có bệnh nền tim mạch, huyết áp, tiểu đường nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi dài và mang theo thuốc đang dùng.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ em say xe có được ngồi ghế trước cho đỡ say không?

Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, trẻ dưới 10 tuổi và cao dưới 1,35 m không được ngồi cùng hàng ghế với người lái (trừ xe chỉ có một hàng ghế). Nên cho trẻ ngồi ghế an toàn ở hàng sau, vị trí dễ nhìn thẳng ra phía trước, và áp dụng các biện pháp giảm say xe khác.

Có nên cho trẻ uống thuốc chống say xe trước khi đi?

Chỉ dùng khi đã hỏi ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ về loại thuốc và liều phù hợp với độ tuổi, cân nặng của trẻ. Không tự ý dùng thuốc của người lớn cho trẻ em.

Vòng bấm huyệt chống say xe có tác dụng không?

Một số người cảm thấy dễ chịu hơn khi dùng, nhưng NHS lưu ý vòng bấm huyệt không hiệu quả với tất cả mọi người. Có thể thử như một biện pháp hỗ trợ, kết hợp với chỗ ngồi đúng, không khí thoáng và nghỉ ngơi hợp lý.

Kết luận

Chống say xe cho trẻ em và người già khi về quê ăn Tết bắt đầu từ những việc đơn giản: chỗ ngồi đúng luật và dễ nhìn ra phía trước, xe sạch, thoáng, không mùi nồng, lái xe êm, nghỉ giữa chặng và ăn uống nhẹ nhàng. Phụ kiện như túi nôn, khăn ướt, rèm che nắng, gối tựa cổ giúp xử lý nhanh và dễ chịu hơn, còn thuốc chống say chỉ nên dùng khi đã hỏi ý kiến chuyên môn. Chuẩn bị chu đáo, cả gia đình sẽ có chuyến về quê đón Tết nhẹ nhàng hơn.