Kính chống chói lái xe ban đêm có thực sự hiệu quả?

Bị đèn pha xe ngược chiều chiếu thẳng vào mắt là nỗi sợ của nhiều tài xế khi đi đường tối, nhất là trên quốc lộ không có dải phân cách. Trên mạng, các loại “kính chống chói lái xe ban đêm” tròng vàng được quảng cáo là giúp nhìn rõ hơn, giảm lóa đèn pha. Bài viết này giải thích cách các loại kính hoạt động, nghiên cứu khoa học nói gì về hiệu quả của chúng và những cách giảm chói thực sự an toàn khi lái xe ban đêm.

Vì sao lái xe ban đêm dễ bị chói?

Ban đêm, đồng tử mở rộng để thu nhiều ánh sáng hơn. Khi đèn pha xe ngược chiều, đặc biệt là đèn LED hoặc đèn chỉnh quá cao, chiếu vào mắt, ánh sáng mạnh bị tán xạ trong mắt và trên kính lái, tạo cảm giác lóa. Sau khi xe kia đi qua, mắt cần một khoảng thời gian để thích nghi lại với bóng tối. Trong khoảng thời gian đó, người lái có thể không nhìn thấy người đi bộ, xe đạp hay chướng ngại vật bên đường.

Một số yếu tố làm tình trạng chói nặng hơn:

• Kính lái bẩn, có màng dầu hoặc vết xước: các vệt bụi, màng mờ phía trong kính làm ánh sáng bị tán xạ mạnh.
• Tuổi tác và sức khỏe mắt: thủy tinh thể kém trong theo tuổi, một số vấn đề về mắt khiến người lái nhạy cảm hơn với lóa.
• Tròng kính cận/viễn không phủ chống phản quang: ánh đèn phản chiếu trên bề mặt tròng tạo quầng sáng.
• Đèn pha xe ngược chiều chỉnh sai hoặc bật pha không đúng lúc.

Kính chống chói lái xe ban đêm là gì?

Trên thị trường có vài loại sản phẩm hay được gọi chung là “kính chống chói”:

Điểm cần nhấn mạnh: phần lớn sản phẩm quảng cáo “kính lái xe ban đêm” là loại tròng vàng. Đây cũng là loại được nghiên cứu nhiều nhất về hiệu quả.

Nghiên cứu khoa học nói gì về kính tròng vàng?

Năm 2019, nhóm nghiên cứu của Viện nghiên cứu mắt Schepens (Massachusetts Eye and Ear, Trường Y Harvard) công bố trên tạp chí JAMA Ophthalmology một thí nghiệm trên xe mô phỏng lái ban đêm. Người tham gia gồm cả tài xế trẻ và lớn tuổi, lái trong các tình huống có và không có đèn pha chiếu ngược chiều, lần lượt đeo ba loại kính tròng vàng bán trên thị trường và tròng trong.

Kết quả chính:

• Kính tròng vàng không giúp phát hiện người đi bộ nhanh hơn so với tròng trong, trong cả điều kiện có và không có đèn pha chói.
• Thời gian phản ứng khi đeo tròng vàng còn hơi chậm hơn một chút, dù khác biệt không có ý nghĩa thống kê.
• Đèn pha chói làm chậm khả năng phát hiện người đi bộ ở tất cả người tham gia, và tác động mạnh hơn rõ rệt ở tài xế lớn tuổi.

Nhóm tác giả kết luận kính tròng vàng không cải thiện khả năng phát hiện người đi bộ ban đêm cũng như không giảm tác động tiêu cực của đèn pha. Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO) cũng dẫn nghiên cứu này khi khuyến cáo rằng chưa có bằng chứng ủng hộ lợi ích của kính tròng vàng khi lái xe đêm.

Giải thích đơn giản: mọi tròng kính có màu đều chặn bớt ánh sáng. Ban ngày điều đó giúp dễ chịu, nhưng ban đêm, khi mắt vốn đã thiếu sáng, việc chặn thêm ánh sáng có thể khiến người lái thấy kém hơn, dù cảm giác chủ quan là “dịu mắt” hoặc “tương phản hơn”.

Vậy có nên mua kính chống chói lái xe ban đêm?

Dựa trên bằng chứng hiện có, MyCars không khuyến nghị dùng kính tròng vàng hoặc tròng màu bất kỳ khi lái xe ban đêm, dù nhiều sản phẩm được quảng cáo mạnh. Cảm giác bớt chói không đồng nghĩa với việc nhìn rõ người đi bộ hay chướng ngại vật hơn.

Những lựa chọn đáng cân nhắc hơn:

• Người đeo kính cận/viễn/loạn: cắt tròng trong có phủ chống phản quang (AR) tại cửa hàng kính uy tín. Lớp phủ này giảm quầng sáng quanh đèn do phản xạ trên chính bề mặt tròng kính.
• Người không đeo kính: không cần đeo thêm kính khi lái đêm. Nếu cảm thấy chói nhiều bất thường, nhìn mờ hoặc thấy quầng sáng quanh đèn, nên đi khám mắt để kiểm tra.
• Ban ngày: kính râm phân cực có chỉ số chống UV rõ ràng giúp giảm chói do mặt đường, xe phía trước phản chiếu. Nhớ tháo ra khi vào hầm hoặc khi trời tối.

Cách giảm chói khi lái xe ban đêm hiệu quả hơn

Giữ kính lái thật sạch, cả mặt trong. Màng mờ bên trong kính lái (do hơi dầu từ nhựa taplo, khói, hơi thở) là nguyên nhân chói rất phổ biến nhưng hay bị bỏ qua. Dùng dung dịch rửa kính chuyên dụng và khăn microfiber sạch lau mặt trong định kỳ. Thay lưỡi gạt mưa khi gạt để lại vệt. Xem thêm bài tổng hợp các loại nước rửa kính dành cho xe hơi.

Không nhìn thẳng vào đèn pha xe ngược chiều. Khi có xe đối diện, hướng mắt xuống và sang mép phải làn đường của mình (vạch sơn, lề đường) để giữ hướng đi, rồi đưa mắt trở lại khi xe kia đã qua.

Dùng chế độ chống chói của gương chiếu hậu trong. Hầu hết gương chiếu hậu trong xe có lẫy gạt chuyển sang chế độ ban đêm hoặc tự động chống chói. Hãy dùng để tránh bị chói bởi đèn xe phía sau.

Giảm độ sáng màn hình, đèn taplo. Màn hình giải trí và đồng hồ quá sáng khiến mắt khó thích nghi với bóng tối bên ngoài.

Kiểm tra đèn xe của chính mình. Đèn pha chỉnh đúng góc, chóa đèn không bị ố vàng giúp bạn nhìn rõ hơn và không làm chói người khác. Chuyển về đèn cốt khi gặp xe ngược chiều hoặc đi sau xe khác.

Giảm tốc độ và giữ khoảng cách. Khi bị chói, việc giảm tốc cho bạn thêm thời gian phản ứng trong mấy giây mắt chưa kịp thích nghi.

Nghỉ ngơi đủ. Mắt mệt mỏi, buồn ngủ làm khả năng thích nghi với ánh sáng kém đi rõ rệt. Nếu thường xuyên lái đêm đường dài, hãy dừng nghỉ định kỳ.

Khi nào cảm giác chói là dấu hiệu nên đi khám mắt?

Bị chói khi đèn pha chiếu thẳng là phản ứng bình thường của mắt. Tuy nhiên, nếu bạn nhận thấy tình trạng chói ban đêm nặng dần theo thời gian, đó có thể là tín hiệu mắt cần được kiểm tra, thay vì chỉ là vấn đề của kính hay của đèn xe khác.

Một số dấu hiệu nên lưu ý:

• Thấy quầng sáng, vệt sáng tỏa ra quanh đèn pha, đèn đường rõ hơn trước.
• Mất nhiều thời gian hơn để nhìn rõ lại sau khi xe ngược chiều đi qua.
• Nhìn mờ, khó đọc biển báo ban đêm dù ban ngày vẫn thấy ổn.
• Kính đang đeo đã dùng nhiều năm, độ có thể đã thay đổi.

Theo khuyến cáo phổ biến của các tổ chức nhãn khoa, các vấn đề như tật khúc xạ chưa được chỉnh đúng, khô mắt hoặc đục thủy tinh thể (thường gặp khi lớn tuổi) đều có thể làm tăng cảm giác chói khi lái xe đêm. Chỉ bác sĩ nhãn khoa mới xác định được nguyên nhân và hướng xử lý phù hợp; một chiếc kính tròng màu mua trên mạng không giải quyết được các vấn đề này và có thể khiến bạn chủ quan.

Với tài xế thường xuyên chạy đêm đường dài, khám mắt định kỳ nên được xem như một phần của việc chuẩn bị an toàn, giống như kiểm tra lốp, phanh và đèn xe trước mỗi chuyến đi.

Câu hỏi thường gặp

Kính tròng vàng có giúp lái xe ban đêm an toàn hơn không?

Theo nghiên cứu đăng trên JAMA Ophthalmology năm 2019, kính tròng vàng không giúp phát hiện người đi bộ nhanh hơn và không giảm tác động của đèn pha chói so với tròng trong. Vì tròng màu chặn bớt ánh sáng, không nên dùng khi lái xe ban đêm.

Người cận thị nên chọn kính gì khi lái xe ban đêm?

Nên dùng tròng trong có phủ chống phản quang (AR coating), đúng độ và được đo mắt định kỳ. Lớp phủ này giảm quầng sáng do phản xạ trên bề mặt tròng kính mà không làm giảm lượng ánh sáng vào mắt.

Kính phân cực có dùng được khi lái xe ban đêm không?

Không nên. Kính phân cực thường có tròng tối, được thiết kế để giảm chói ban ngày. Dùng ban đêm sẽ làm giảm đáng kể lượng ánh sáng đến mắt.

Kết luận

Kính chống chói tròng vàng cho lái xe ban đêm không có bằng chứng khoa học về hiệu quả, và mọi tròng kính có màu đều có thể làm bạn nhìn kém hơn trong bóng tối. Cách giảm chói thực sự hiệu quả là giữ kính lái sạch cả mặt trong, dùng tròng trong có phủ chống phản quang nếu đeo kính, không nhìn thẳng vào đèn pha, dùng gương chống chói, chỉnh đèn xe đúng và khám mắt định kỳ. Nếu vẫn thấy chói bất thường khi lái đêm, hãy gặp bác sĩ nhãn khoa thay vì tìm đến một chiếc kính “thần kỳ”.