Kinh nghiệm lái xe an toàn qua vùng ngập nước sau bão lớn

Sau một cơn bão lớn, nhiều tuyến đường biến thành “sông” chỉ trong vài giờ. Không phải ai cũng có thể chờ nước rút: có người phải đưa người thân đi viện, có người buộc phải về nhà trước khi trời tối. Bài viết này tổng hợp kinh nghiệm lái xe qua vùng ngập nước theo thứ tự thực tế: quyết định có nên đi hay không, cách đi qua an toàn, việc cần làm ngay sau khi qua, xử lý khi xe chết máy và những phụ kiện nên có sẵn trên xe trong mùa mưa bão.

Có nên lái xe qua vùng ngập nước sau bão không?

Câu trả lời an toàn nhất là: chỉ đi khi thật sự cần và khi bạn nhìn rõ được mực nước. Vùng ngập sau bão nguy hiểm hơn nhiều so với đoạn đường đọng nước sau một trận mưa rào, vì ba lý do.

Thứ nhất, nước sau bão thường đang chảy. Cơ quan Khí tượng Quốc gia Mỹ (NWS) khuyến cáo rằng khoảng 30 cm nước có thể làm một chiếc xe nhỏ bị nổi, còn khoảng 45–60 cm nước chảy có thể cuốn trôi phần lớn xe, kể cả SUV cỡ lớn. Khi lốp mất bám đường, bạn gần như không còn điều khiển được xe nữa, dù đó là xe gầm cao.

Thứ hai, mặt đường bên dưới không còn như bạn nhớ. Bão có thể làm sụt lún, xói lở lề đường, bật nắp cống, cuốn cành cây, đá, dây điện xuống lòng đường. Nước đục che hết tất cả, nên một đoạn đường quen thuộc cũng có thể thành cái bẫy.

Thứ ba, tầm nhìn và tâm lý của người lái đều kém đi. Trời tối nhanh, mưa còn nặng hạt, nhiều xe chen nhau, ai cũng muốn qua nhanh. Đây là lúc dễ ra quyết định vội vàng nhất.

Vì vậy, trước khi xuất phát, hãy tự hỏi: chuyến đi này có thể hoãn vài giờ không? Có tuyến đường khác cao hơn không? Chính quyền địa phương đã có cảnh báo cấm đường, rào chắn hay hướng dẫn phân luồng chưa? Nếu có rào chắn hoặc lực lượng chức năng hướng dẫn quay đầu, hãy tuân thủ thay vì tìm cách vượt qua. Một nguyên tắc quốc tế dễ nhớ là “Turn around, don’t drown” — quay đầu, đừng để bị nhấn chìm. Nếu bạn không nhìn thấy mặt đường, không đoán được độ sâu, hoặc thấy nước chảy xiết, đó là tín hiệu nên quay đầu.

Ước lượng mực nước thế nào cho đúng?

Phần lớn sự cố khi lội nước bắt nguồn từ việc đánh giá sai độ sâu. Một số cách ước lượng thực tế:

• So với bánh xe: khuyến cáo phổ biến từ báo chí ô tô trong nước là không nên lội khi nước vượt quá một nửa chiều cao bánh xe đối với xe phổ thông. Đây là mức tham khảo, không phải giới hạn tuyệt đối.
• Xem xe đi trước: nếu một chiếc xe có kích thước và gầm tương tự xe bạn vừa đi qua, mực nước ngang đến đâu trên thân xe họ thì cũng gần như vậy với xe bạn. Không lấy xe tải, xe khách hay bán tải gầm cao làm chuẩn.
• Nhìn vật mốc bên đường: bó vỉa, trụ biển báo, bậc thềm nhà dân, gốc cây… giúp bạn hình dung độ sâu khi không có xe đi trước.
• Hỏi người dân địa phương: người sống ở đó thường biết chỗ nào trũng, chỗ nào có hố, cống hở.
• Tra thông số “độ sâu lội nước” (wading depth) trong sách hướng dẫn sử dụng. Nhiều mẫu SUV, bán tải có công bố thông số này; sedan và hatchback thường không ghi, và họng hút gió của chúng cũng nằm thấp hơn.

Một lưu ý quan trọng: mực nước thường sâu hơn ở giữa đoạn ngập, nhất là ở đường dốc xuống, gầm cầu, hầm chui, hầm gửi xe. Nếu không chắc, hãy dừng lại quan sát thêm vài phút. Thời gian chờ ấy rẻ hơn rất nhiều so với chi phí sửa động cơ.

Kỹ thuật lái xe qua vùng ngập nước: làm sao tránh thủy kích?

Thủy kích xảy ra khi nước tràn vào buồng đốt qua đường hút gió lúc động cơ đang chạy. Nước gần như không nén được, nên piston bị chặn lại. Nhẹ thì xe chết máy, nặng thì cong tay biên, hỏng động cơ, chi phí sửa có thể rất lớn. Mọi kỹ thuật dưới đây đều nhằm giảm nguy cơ này và giữ xe trong tầm kiểm soát.

Trước khi xuống nước:

• Tắt điều hòa để giảm tải cho động cơ và hạn chế quạt két nước hút nước bắn lên.
• Tắt bớt thiết bị điện không cần thiết, nhưng bật đèn chiếu gần để xe khác nhìn thấy bạn.
• Xác định trước vị trí búa thoát hiểm và cách tháo nhanh dây an toàn. Khi xe đang chạy vẫn giữ nguyên dây an toàn cho mọi người, kể cả trẻ nhỏ trên ghế chuyên dụng.
• Nói trước với người ngồi cùng: nếu xe chết máy và nước dâng nhanh, mọi người sẽ rời xe theo thứ tự nào, ai hỗ trợ trẻ em, người già.

Khi đang đi qua:

• Dùng số thấp: xe số sàn đi số 1, không đạp côn giữa chừng; xe số tự động chuyển sang chế độ số thấp hoặc chế độ bán tự động (L, 1, 2, hoặc M tùy xe).
• Giữ ga đều, tốc độ chậm, khoảng tốc độ người đi bộ. Xe đi đều sẽ tạo một đợt sóng nhỏ phía trước, giúp mực nước quanh khoang máy thấp hơn một chút. Đi nhanh tạo sóng lớn, dễ hắt nước vào họng hút gió.
• Không dừng giữa đoạn ngập và không nhả ga đột ngột. Với xe số sàn, nhả ga có thể làm nước tràn ngược qua ống xả.
• Đi giữa đường, nơi thường cao nhất, nếu giao thông cho phép.
• Tránh đi ngược chiều với xe lớn hoặc bám sát xe tải. Sóng từ xe lớn có thể dâng lên nắp capo.
• Chờ xe phía trước qua hẳn rồi mới vào, để tránh bị kẹt giữa chừng khi xe trước chết máy.

Một số “mẹo” truyền miệng như tháo ống hút gió trước khi lội nước hoặc rồ ga mạnh để “đẩy nước” là không nên làm. Tự tháo lắp đường nạp khí có thể làm cảm biến, bộ lọc gió hoạt động sai, còn rồ ga chỉ khiến sóng lớn hơn và động cơ hút khí mạnh hơn.

Với xe hybrid và xe điện, hệ thống pin cao áp thường được làm kín, nhưng khả năng lội nước vẫn có giới hạn và khác nhau theo từng mẫu. Hãy đọc kỹ sách hướng dẫn của hãng và không chủ quan chỉ vì xe “không có họng hút gió”.

Sau khi qua vùng ngập cần làm gì ngay?

Ra khỏi vùng nước chưa phải là xong. Một vài việc nên làm ngay:

1. Rà phanh nhẹ vài lần khi đi chậm để làm khô đĩa và má phanh. Phanh ướt có thể kém ăn trong vài trăm mét đầu.
2. Chú ý âm thanh và đèn báo: tiếng động lạ ở động cơ, rung giật, đèn check engine, đèn báo nhiệt độ hoặc dầu. Nếu có, hãy dừng xe ở nơi an toàn và gọi kỹ thuật viên.
3. Kiểm tra sàn xe: nước có vào cabin không? Thảm sàn có ướt không? Nếu có, cần làm khô sớm để tránh mùi hôi, nấm mốc và chập điện các giắc nối nằm dưới ghế.
4. Đưa xe đi kiểm tra sau chuyến đi, đặc biệt khi đã lội nước sâu: lọc gió động cơ, dầu máy (dầu có màu trắng đục như sữa là dấu hiệu nước lẫn vào), dầu hộp số, cầu xe, vòng bi bánh xe, két nước (rác bám có thể làm giảm khả năng tản nhiệt).
5. Rửa gầm xe để loại bùn, rác và nước bẩn, hạn chế gỉ sét.

Nếu chiếc xe từng bị nước ngập sâu khi đỗ (ví dụ trong hầm chung cư), không nổ máy dù nước đã rút. Hãy gọi cứu hộ hoặc gara để kiểm tra trước, vì nước có thể đã vào lọc gió, buồng đốt hoặc hộp điều khiển điện tử.

Xe chết máy giữa vùng ngập thì xử lý thế nào?

Đây là tình huống nhiều người lo nhất. Nguyên tắc quan trọng là an toàn của người trên xe trước, chiếc xe sau.

Nếu nước đứng và chưa cao:

• Không cố đề nổ lại. Nếu nước đã vào buồng đốt, mỗi lần đề là một lần ép piston vào nước, khiến hư hỏng nặng hơn rất nhiều. Đây cũng là tình huống mà nhiều hợp đồng bảo hiểm xem xét kỹ khi giám định.
• Bật đèn khẩn cấp, gọi cứu hộ hoặc nhờ người hỗ trợ đẩy xe ra chỗ cao ở số N.
• Hạn chế mở cửa nếu nước đã cao hơn bậu cửa, vì nước sẽ tràn vào cabin, làm hỏng nội thất và hệ thống điện.

Nếu nước dâng nhanh hoặc đang chảy:

• Rời xe ngay khi còn có thể, đi lên chỗ cao. Đừng ở lại vì tiếc xe.
• Tháo dây an toàn, hạ kính cửa sổ sớm khi hệ thống điện còn hoạt động.
• Nếu cửa không mở được do áp lực nước và kính điện không hạ được, dùng búa thoát hiểm đập vào góc kính cửa sổ bên (không phải kính chắn gió phía trước, vốn là kính nhiều lớp rất khó vỡ).
• Ưu tiên đưa trẻ em và người già ra trước, giữ liên lạc với nhau.

Sau khi đã an toàn, chụp ảnh hiện trường, vị trí xe, mực nước để làm việc với cứu hộ và (nếu có) bên bảo hiểm. Nhiều chủ xe chỉ biết sau sự cố rằng hợp đồng của mình không có điều khoản bổ sung về thủy kích hoặc thiên tai, nên hãy đọc lại hợp đồng bảo hiểm vật chất trước mùa mưa bão và hỏi trực tiếp đơn vị bảo hiểm nếu chưa rõ.

Những phụ kiện nào hữu ích khi buộc phải qua vùng ngập?

Không có phụ kiện nào biến chiếc sedan thành xe lội nước. Tuy vậy, một số món nhỏ giúp bạn chủ động hơn khi gặp sự cố, và nên có sẵn trên xe suốt mùa mưa bão:

Ngoài ra, áo mưa, khăn khô, túi đựng đồ ướt và một đôi dép cũng rất hữu ích nếu bạn phải xuống xe trong mưa. Bạn có thể tham khảo checklist đầy đủ trong bài chuẩn bị đồ nghề trong cốp xe cho mùa mưa bão và cách dùng đúng thiết bị cảnh báo trong bài đèn khẩn cấp, thiết bị cảnh báo nên trang bị khi lái xe mùa mưa bão.

Những sai lầm thường gặp khi lái xe qua vùng ngập sau bão

Tổng hợp từ các tình huống phổ biến được báo chí và kỹ thuật viên chia sẻ, đây là những sai lầm nên tránh:

• Tin rằng xe gầm cao thì đi được mọi chỗ. Gầm cao giúp họng hút gió ở vị trí cao hơn, nhưng không giúp xe chống lại dòng nước chảy. Xe càng lớn, diện tích chịu lực đẩy của nước càng lớn.
• Đi theo xe tải, xe khách. Những xe này có gầm cao và trọng lượng lớn; mực nước an toàn với họ có thể rất nguy hiểm với xe con.
• Đi vào hầm chui, gầm cầu, hầm gửi xe đang ngập. Đây là nơi nước dâng nhanh nhất và khó thoát ra nhất.
• Đề nổ lại sau khi chết máy trong nước. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến hư hỏng từ mức nhẹ trở thành đại tu động cơ.
• Đi quá nhanh để “vượt cho xong”. Tốc độ cao tạo sóng lớn, dễ hắt nước vào khoang máy và làm xe trượt nước.
• Bỏ qua kiểm tra sau chuyến đi. Nước lẫn vào dầu máy, dầu hộp số hay ổ bi có thể không gây triệu chứng ngay, nhưng làm hư hỏng âm thầm sau vài tuần.
• Không để ý dây điện, cây đổ. Sau bão, dây điện rơi xuống vùng nước là mối nguy chết người. Thấy dây điện, hãy tránh xa và báo cho cơ quan điện lực.

Câu hỏi thường gặp

Nước ngập bao nhiêu thì xe con không nên đi qua?

Khuyến cáo phổ biến là không nên lội khi nước vượt quá một nửa chiều cao bánh xe đối với sedan, hatchback phổ thông. Với SUV và bán tải, hãy tra thông số độ sâu lội nước trong sách hướng dẫn. Nếu nước đang chảy hoặc không nhìn thấy mặt đường, đừng đi qua bất kể mực nước bao nhiêu.

Xe chết máy khi đang lội nước có nên đề lại không?

Không nên. Nếu nước đã vào buồng đốt, việc đề nổ lại có thể làm cong tay biên và hỏng động cơ. Hãy bật đèn khẩn cấp, gọi cứu hộ, đẩy xe ra chỗ cao nếu an toàn và để kỹ thuật viên kiểm tra trước khi nổ máy.

Sau khi đi qua vùng ngập cần kiểm tra những gì?

Cần rà phanh nhẹ cho khô, theo dõi đèn báo và âm thanh động cơ, kiểm tra sàn xe có nước không. Sau chuyến đi nên đưa xe kiểm tra lọc gió, dầu máy, dầu hộp số, ổ bi, két nước và rửa sạch gầm để hạn chế gỉ sét.

Kết luận

Kinh nghiệm quan trọng nhất khi lái xe qua vùng ngập nước sau bão là biết lúc nào không nên đi. Khi buộc phải đi, hãy ước lượng mực nước cẩn thận, dùng số thấp, giữ ga đều, không dừng giữa chừng và tuyệt đối không đề nổ lại khi xe chết máy trong nước. Chuẩn bị sẵn búa thoát hiểm, đèn pin chống nước, túi chống nước cho điện thoại và dây kéo xe sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn nếu sự cố xảy ra. Cuối cùng, sau mỗi lần lội nước sâu, hãy dành thời gian đưa xe đi kiểm tra để tránh những hư hỏng âm thầm.